ریزش اشک یکی از واکنشهای طبیعی و ضروری چشم است؛ مکانیسمی که نهتنها سطح چشم را مرطوب نگه میدارد، بلکه باکتریها، گردوغبار و آلودگیها را نیز پاک میکند. اما زمانی که اشک بیوقفه جریان پیدا میکند و حتی بدون احساسات، باد، نور یا خشکی هوا از گوشه چشم سرازیر میشود، این وضعیت دیگر طبیعی نیست. ریزش مداوم اشک معمولاً نشانه وجود یک مشکل ساختاری یا عملکردی در سیستم تخلیه اشک است؛ مشکلی که در بیشتر موارد علت آن انسداد مجرای اشکی است.
بسیاری از افراد این مشکل را نادیده میگیرند و تصور میکنند موضوعی ساده یا گذرا است، اما در حقیقت انسداد مجرای اشکی میتواند باعث بروز عفونتهای مکرر، التهاب شدید، درد، تاری دید و حتی آبسه در ناحیه گوشه داخلی چشم شود. خوشبختانه یکی از بهترین و اثربخشترین روشهای درمان این مشکل، جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی است؛ روشی کمتهاجمی، بدون برش پوستی و با درصد موفقیت بسیار بالا.
در ادامه این مقاله، تمام آنچه لازم است درباره ریزش اشک مداوم، علتهای انسداد، روشهای تشخیص و اینکه چه زمانی باید جراحی اندوسکوپی انجام شود، با جزئیات کامل و پشتوانه علمی معتبر توضیح میدهیم.
چرا ریزش اشک مداوم اتفاق میافتد؟
سیستم اشکی از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
۱) غده اشکی
۲) سطح چشم
۳) مجاری تخلیه اشک
پس از ترشح اشک از غده اشکی، این مایع از طریق دو سوراخ کوچک در پلکها وارد مجراها شده و در نهایت از طریق کیسه اشکی به بینی تخلیه میشود. اما زمانی که هر بخش از این مسیر دچار انسداد یا تنگی شود، اشک نمیتواند تخلیه شود و در نتیجه از گوشه چشم سرریز میکند.
مهمترین دلایل ریزش اشک مداوم عبارتاند از:
۱. انسداد مادرزادی یا اکتسابی مجرای اشکی
شایعترین علت ریزش اشک همین است. انسداد میتواند کامل یا نسبی باشد.
مطالعات نشان میدهد که انسداد اکتسابی در بزرگسالان بیشتر بهدلیل التهاب مزمن یا تغییرات سنی اتفاق میافتد.
مطالعه PubMed درباره انسداد اکتسابی مجاری
۲. عفونتها و التهابهای کیسه اشکی (Dacryocystitis)
وقتی اشک در کیسه اشکی جمع میشود، محیطی مناسب برای رشد باکتری ایجاد میشود. این وضعیت باعث:
- قرمزی گوشه چشم
- تورم دردناک
- ترشحات غلیظ
- تب (در موارد شدید)
میشود.
اگر عفونت مکرر باشد، تقریباً همیشه جراحی توصیه میشود.
۳. پیری و شلی بافتها
با افزایش سن، عضلات و بافتهای اطراف کیسه اشکی ضعیف میشوند. مخاط مجاری نیز ممکن است ضخیم شود و مسیر تخلیه را تنگ کند.
مطالعات NIH نشان میدهد سن بالاتر از ۵۰ سال یک عامل خطر جدی برای انسداد مجاری است.
۴. آسیب یا ضربههای چشمی و بینی
ضربههای ورزشی، تصادف یا شکستگی بینی میتواند مسیر طبیعی اشک را تغییر دهد. این بیماران معمولاً به درمان دارویی پاسخ نمیدهند و از بهترین کاندیدهای جراحی اندوسکوپی هستند.
۵. بیماریهای چشمی یا پوستی مثل بلفاریت، آلرژی یا خشکی چشم
خشکی چشم میتواند تولید اشک را بیشتر کند، زیرا غدد اشکی برای جبران خشکی، بیش از حد اشک تولید میکنند.
چه زمانی ریزش اشک نشانه انسداد مجرای اشکی است؟
گاهی ریزش اشک دلیل سادهای دارد، اما وجود علائم زیر معمولاً نشاندهنده انسداد واقعی است:
- اشک دائماً روی گونه میریزد
- گوشه چشم چسبناک و خیس میشود
- عفونت کیسه اشکی تکرار میشود
- با فشار گوشه چشم، ترشح چرکی خارج میشود
- هنگام باد، سرما، نور یا حتی در حالت عادی اشک جاری میشود
- آرایش چشم بهسرعت پاک میشود
- تستهای پزشکی انسداد یا تنگی نشان دهند
در چنین مواردی، پزشک بهجای دارو درمانی، معمولاً روش DCR اندوسکوپیک را پیشنهاد میکند.
چگونه انسداد مجرای اشکی تشخیص داده میشود؟
تشخیص این مشکل ترکیبی از معاینه بالینی و تستهای تخصصی است:
۱) معاینه پلک و گوشه چشم
پزشک وضعیت دهانه مجاری، شلی پلک و نشانههای عفونت را بررسی میکند.
۲) تست شستوشوی مجرا (Irrigation Test)
یکی از دقیقترین تستهاست. اگر مایع برنگردد، انسداد وجود دارد.
۳) آندوسکوپی بینی
پزشک مسیر بینی و نواحی اطراف کیسه اشکی را بررسی میکند.
۴) اشکسنجی (Tear Flow Test)
سرعت تخلیه اشک اندازهگیری میشود.
۵) تصویربرداری (Dacryocystography)
در موارد پیچیده، از تصویربرداری برای تعیین محل انسداد استفاده میشود.
چه زمانی پزشک جراحی اندوسکوپی را پیشنهاد میکند؟
جراحی اندوسکوپی زمانی توصیه میشود که:
۱. ریزش اشک بیشتر از چند ماه ادامه داشته باشد
اگر قطره، دارو، شستوشو و ماساژ بیاثر باشد، بهترین راه جراحی است.
۲. انسداد کامل مسیر اشکی
در انسداد کامل، اشک اساساً راه خروج ندارد و هیچ روش غیرجراحی مؤثر نیست.
۳. عفونتهای مکرر کیسه اشکی
این وضعیت خطرناک است و ممکن است باعث آبسه شود.
یک مقاله معتبر PubMed نشان میدهد که بیماران با عفونت مکرر، بهترین پاسخ را به DCR اندوسکوپیک دارند
۴. تنگی شدید یا چسبندگی مجرای اشکی
حتی اگر مسیر کاملاً مسدود نباشد، تنگی شدید بهتنهایی برای جراحی کافی است.
۵. وجود کیست یا التهاب مزمن کیسه اشکی
این شرایط با دارو برطرف نمیشود و نیازمند DCR است.
۶. ریزش اشک همراه با فشار، درد یا سوزش گوشه چشم
این علائم معمولاً نشاندهنده انسداد عملکردی هستند.
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی (Endoscopic DCR) چیست؟
این جراحی یکی از کمتهاجمیترین روشهای درمان انسداد مجرای اشکی است که از داخل بینی انجام میشود.
مزایای این روش شامل:
- بدون برش پوستی
- بدون بخیه
- بدون ایجاد اسکار
- درصد موفقیت بالا (۹۰٪ تا ۹۵٪ طبق مطالعات جهانی)
- دوران نقاهت بسیار کوتاه
- مناسب برای تمام سنین
- امکان اصلاح همزمان مشکلات بینی
اگر انسداد درمان نشود چه عوارضی دارد؟
- عفونتهای دردناک
- آبسه
- تورم شدید
- آسیب به بافتهای اطراف چشم
- تاری دید
- گسترش عفونت
این عوارض نشان میدهد که جراحی گاهی نه انتخاب، بلکه ضرورت است.
نتیجهگیری نهایی: چه زمانی دقیقاً باید جراحی انجام شود؟
اگر:
- ریزش اشک مداوم دارید
- درمانهای ساده برای شما اثر نداشته
- مسیر اشکیتان تنگ یا مسدود است
- عفونتهای مداوم دارید
- هنگام فشار گوشه چشم ترشح خارج میشود
- یا پزشک در تستها انسداد را تشخیص داده است
وقت آن رسیده که به درمان قطعی یعنی جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی فکر کنید.
این روش ایمن، دقیق و با درصد موفقیت بالا است و مشکل ریزش اشک را برای همیشه برطرف میکند.
برای درمان قطعی ریزش اشک مداوم و انسداد مجرای اشکی، همین حالا با متخصص فوق تخصص اکولوپلاستیک مشورت کنید.
دکتر محمد حسن ریخته گر، فوق تخصص استرابیسم و اکولوپلاستیک با تجربه گسترده در بیمارستان فوق تخصصی چشمپزشکی نور و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی (Endo-DCR) را با روشهای پیشرفته و کمتهاجمی انجام میدهند. این عمل بدون برش پوستی، با موفقیت بالا و دوران نقاهت کوتاه، مشکل شما را برای همیشه حل میکند.
نوبتدهی آنلاین یا تماس فوری: رزرو نوبت
سؤالات پرتکرار (FAQ) درباره انسداد مجرای اشکی
- آیا این جراحی دردناک است؟
خیر، با بیحسی یا بیهوشی سبک انجام میشود. - دوران نقاهت چقدر است؟
۱ تا ۳ روز. - آیا ظاهر چشم یا بینی تغییر میکند؟
خیر. این روش هیچ برش بیرونی ندارد. - درصد موفقیت چقدر است؟
۹۰٪ تا ۹۵٪. - لوله سیلیکونی چه مدت میماند؟
معمولاً ۴ تا ۸ هفته.
