جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی (Endoscopic DCR) یکی از مؤثرترین درمانهای انسداد مجرای اشکی در بزرگسالان است. این روش به دلیل عدم وجود برش پوستی، بهبود سریع، حداقل درد و درصد موفقیت بالا (۹۰ تا ۹۵٪ طبق مطالعات AAO) به عنوان روش انتخابی در کلینیکهای تخصصی چشم معرفی شده است. اما نکته مهمی که بسیاری از بیماران از آن غافل میشوند این است که موفقیت این جراحی تنها به مهارت جراح بستگی ندارد؛ بلکه بیش از ۵۰٪ نتیجه نهایی به مراقبتهای قبل و بعد از عمل وابسته است.
در این مقاله، تمام مراقبتهایی که برای رسیدن به بهترین نتیجه جراحی اندوسکوپی لازم است، بهصورت علمی، کامل و قابلفهم برای بیمار توضیح داده شده است.
چرا مراقبتهای قبل و بعد از جراحی اندوسکوپی اهمیت بسیار زیادی دارند؟
اگرچه جراحی اندوسکوپی DCR روشی ایمن، سریع و کمعارضه است، اما باید به این نکته توجه کرد که محل عمل یعنی بینی و کیسه اشکی، یکی از نواحی بسیار حساس بدن است. کوچکترین التهاب، خونریزی، عفونت یا فشار میتواند روی مسیر جدید ساختهشده اثر بگذارد و احتمال شکست عمل را افزایش دهد.
دلایل اصلی اهمیت مراقبتهای قبل و بعد از عمل:
- جلوگیری از بستهشدن مسیر تازه ایجادشده
- کاهش احتمال عفونتهای بینی، سینوس و مجرای اشکی
- جلوگیری از انتقال فشار به استنت سیلیکونی
- کاهش خونریزی و التهاب بعد از عمل
- افزایش دوام مسیر اشکی
- جلوگیری از اسکار داخلی یا چسبندگی
مطالعات متعدد PubMed نشان داده که مناسبترین نتایج DCR در بیمارانی دیده میشود که مراقبتهای دقیق قبل و بعد از جراحی را رعایت کردهاند.
مراقبتها و اقدامات مهم قبل از جراحی اندوسکوپی (۳ تا ۷ روز قبل از عمل)
این مرحله یکی از کلیدیترین بخشهای فرآیند درمان است. رعایت این نکات تضمین میکند که جراحی در شرایطی کاملاً امن و ایدهآل انجام شود.
۱. قطع داروهای رقیقکننده خون
بسیاری از بیماران بدون اطلاع، داروهایی مصرف میکنند که باعث رقیق شدن خون میشود. این داروها میتوانند خونریزی را در زمان جراحی افزایش دهند.
داروهایی که باید حداقل ۷ روز قبل متوقف شوند:
- آسپرین
- پلاویکس (Clopidogrel)
- وارفارین
- ریواروکسابان
- برخی NSAIDها مانند:
- ایبوپروفن
- دیکلوفناک
- مفنامیک اسید
- مکملهای گیاهی مانند
- امگا ۳
- سیر
- زنجبیل
- جینکو
توقف این داروها باید تنها با دستور پزشک انجام شود.
۲. درمان هرگونه عفونت فعال بینی و سینوس
وجود عفونت قبل از جراحی احتمال:
- خونریزی
- چسبندگی
- بستهشدن مسیر
- ایجاد ترشح چرکی
- افزایش التهاب
را چند برابر میکند.
پزشک در این مواقع ممکن است تجویز کند:
- آنتیبیوتیک خوراکی
- اسپری کورتیکواستروئید
- بخور
- شستوشوی بینی
اگر عفونت شدید باشد، معمولاً جراحی ۱ تا ۲ هفته به تعویق میافتد.
۳. خودداری از سرماخوردگی یا مواجهه با باد سرد
چون جراحی داخل بینی انجام میشود، کوچکترین التهاب یا ویروس تنفسی میتواند ریسک عمل را بالا ببرد.
توصیهها:
- از حضور در هوای سرد بدون ماسک پرهیز کنید
- از افراد سرماخورده دور باشید
- مصرف مایعات گرم را افزایش دهید
۴. انجام آزمایشهای لازم
بسته به شرایط بیمار، پزشک ممکن است موارد زیر را درخواست کند:
- آزمایش خون (CBC، PT، PTT، INR)
- CT Scan سینوسها
- آندوسکوپی بینی
- بررسی مسیر با پروب اشکی
۵. پرهیز از غذا خوردن ۶ ساعت قبل از جراحی
برای جلوگیری از تهوع و آسپیراسیون در زمان بیهوشی سبک ضروری است.
مراقبتهای مهم بعد از جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی
این بخش حساسترین قسمت درمان است. هر اشتباه کوچک در این زمان ممکن است باعث شکست جراحی شود.
۱. پرهیز کامل از فینکردن (۱۰ تا ۱۴ روز)
فین کردن فشار زیادی داخل بینی ایجاد میکند.
عوارض فینکردن:
- خونریزی
- جابهجایی لوله سیلیکونی
- بستهشدن ostium
- ایجاد التهاب شدید
اگر نیاز به تمیز کردن بینی داشتید، تنها با دستمال و به آرامی این کار را انجام دهید.
۲. شستوشوی بینی با اسپری سالین
یکی از مهمترین مراقبتهاست. سالین کمک میکند:
- خونمردگیها سریعاً تمیز شوند
- تورم کاهش پیدا کند
- تنفس راحتتر شود
- مسیر تازه ایجادشده تمیز بماند
برنامه پیشنهادی:
- ۲ تا ۳ بار در روز
- به مدت ۱۴ روز نخست
- سپس روزی یک بار تا یک ماه
۳. مصرف مرتب قطرهها و داروهای تجویزی
این داروها معمولاً شامل:
- قطره آنتیبیوتیک
- قطره یا اسپری ضدالتهاب
- در صورت نیاز آنتیبیوتیک خوراکی
- پماد چشمی شبانه
داروها را خودسرانه قطع نکنید.
۴. پرهیز از فعالیتهای سنگین (۲ هفته)
فعالیتهایی که باید ممنوع باشد:
- ورزشهای سنگین
- بلند کردن اجسام
- دویدن
- شنا
- خم شدن زیاد
این حرکات فشار روی بینی و کیسه اشکی را افزایش میدهند.
۵. پرهیز از گرمای زیاد
گرمای زیاد باعث افزایش ورم، التهاب و خونریزی میشود.
بنابراین تا یک هفته:
- سونا
- حمام داغ
- بخاری
- آشپزی طولانی مقابل شعله
ممنوع است.
۶. مراقبت از تیوب سیلیکونی
اگر پزشک استنت سیلیکونی قرار داده باشد:
رعایت نکات زیر ضروری است:
- به هیچ عنوان تیوب را لمس نکنید
- پلکها را با شدت نمالید
- اگر تیوب بیرونزدگی داشت، فوراً مراجعه کنید
- از آرایش چشم تا ۱۰ روز پرهیز کنید
استنت معمولاً ۴ تا ۸ هفته بعد برداشته میشود.
۷. کنترل تورم، کبودی و درد
این موارد طبیعی است و معمولاً ۳ تا ۵ روز ادامه دارد.
درمان پیشنهادی:
- ۲۴ ساعت اول کمپرس سرد
- پس از ۴۸ ساعت کمپرس گرم ملایم
- اجتناب از خوابیدن روی صورت
- بالا نگه داشتن سر هنگام خواب
۸. مراجعات منظم بعد از جراحی
ویزیتهای لازم:
- ۷ روز بعد از عمل
- ۱ ماه بعد
- زمان برداشت استنت
- ۲ تا ۳ ماه پس از عمل
در این جلسات:
- خونمردگیها پاک میشوند
- مسیر بررسی و تمیز میشود
- از تنگی احتمالی جلوگیری میشود
عدم مراجعه، یکی از شایعترین دلایل شکست DCR اندوسکوپیک است.
اشتباهات رایج بیماران که باعث شکست جراحی میشود
- فینکردن شدید
- قطع خودسرانه داروها
- دستکاری تیوب
- شنا کردن
- قرار گرفتن در محیط آلوده
- مراجعه نکردن به پزشک
- انجام ورزش سنگین
- مصرف دخانیات (افزایش التهاب)
پرهیز از این موارد، موفقیت عمل را از ۸۵٪ به ۹۵٪ افزایش میدهد.
نتیجهگیری: رعایت مراقبتها = تضمین موفقیت جراحی
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی اگرچه کمتهاجمی و سریع است، اما میزان موفقیت آن به رفتار بیمار قبل و بعد از جراحی وابسته است. با رعایت نکات سادهای مثل مصرف داروها، جلوگیری از خونریزی، شستوشوی بینی و مراقبت از تیوب، مسیر اشکی کاملاً باز مانده و نتیجه عمل دائمی خواهد بود.
در صورتی که این مراحل زیر نظر جراحی با تجربه انجام شود، احتمال موفقیت به بیش از ۹۵٪ میرسد.
برای مشاوره و نوبتدهی جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی با دکتر محمدحسن ریختهگر
اگر از علائم انسداد مجرای اشکی مانند ریزش مداوم اشک، عفونتهای مکرر یا احساس سنگینی در گوشه چشم رنج میبرید، همین حالا با ما تماس بگیرید. دکتر محمدرضا ریختهگر با سالها تجربه در انجام جراحیهای اندوسکوپیک کمتهاجمی، آماده ارائه بهترین درمان با بالاترین درصد موفقیت است.
پرسشهای متداول (FAQ) درباره
- دوره نقاهت جراحی اندوسکوپی چقدر طول میکشد؟
بین ۳ تا ۷ روز. فعالیت سنگین تا ۲ هفته ممنوع است. - آیا درد پس از عمل شدید است؟
خیر، در حد خفیف تا متوسط و با مسکن ساده قابل کنترل است. - آیا احتمال انسداد مجدد وجود دارد؟
کمتر از ۱۰٪، و در صورت رعایت مراقبتها به کمتر از ۵٪ کاهش مییابد. - چه زمانی میتوان به کار برگشت؟
۲۴ تا ۷۲ ساعت بعد از عمل. - آیا استنت سیلیکونی دردناک است؟
خیر، بیمار معمولاً وجود آن را احساس نمیکند.
