جراحی اندوسکوپی یکی از پیشرفتهترین و محبوبترین روشهای درمان انسداد مجرای اشکی است که در سالهای اخیر به دلیل دقت بالا، دوره نقاهت کوتاه و نتایج بسیار موفق، بهعنوان استاندارد طلایی در بسیاری از مراکز چشمپزشکی جهان شناخته میشود. اما قبل از اینکه به این روش دقیق و مدرن بپردازیم، لازم است ابتدا با اهمیت سیستم اشکی و مشکلاتی که در صورت انسداد ایجاد میشود، آشنا شویم.
سیستم اشکی یکی از مهمترین بخشهای محافظتی چشم محسوب میشود. اشک علاوه بر مرطوب نگهداشتن سطح چشم، مواد مغذی و آنتیباکتریال نیز حمل میکند و به شفاف ماندن قرنیه کمک میکند. در حالت طبیعی، اشک از غدد اشکی ترشح شده، روی سطح چشم پخش میشود و سپس از طریق مجاری فوقانی و تحتانی وارد کیسه اشکی شده و از آنجا به بینی تخلیه میشود.
اما وقتی مسیر خروج اشک در هر نقطهای از این مسیر دچار انسداد شود، اشک روی سطح چشم جمع شده و بیمار دچار ریزش مداوم اشک، تاری دید، عفونت، التهاب، فشار و حتی درد میشود.
برای خیلی از بیماران، این ریزش مداوم اشک واقعاً زندگی را سخت میکند؛ مثلاً موقع کتاب خواندن چشمها تار میشود، صفحهٔ گوشی خیس میشود و مدام باید اشک را پاک کنند، یا پشت فرمان مجبورند هر چند لحظه یکبار با آستین چشمشان را خشک کنند و این باعث میشود تمرکز کردن سخت و گاهی حتی خطرناک شود.
به همین دلیل، درمان قطعی این مشکل اهمیت زیادی دارد. یکی از پیشرفتهترین درمانها، جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی (Endoscopic DCR) است که امروزه در بسیاری از مراکز چشمپزشکی معتبر دنیا بهعنوان روش استاندارد شناخته میشود.
چرا جراحی اندوسکوپی بهترین درمان امروزی محسوب میشود؟
در گذشته تنها روش درمانی، جراحی کلاسیک یا DCR خارجی بود که شامل ایجاد برش پوستی در کنار بینی بود. این روش اگرچه مؤثر بود، اما باعث باقیماندن اسکار، تورم و تغییرات ظاهری خفیف میشد.
اما با پیشرفت اندوسکوپی، پزشکان توانستند همان مسیر را از داخل بینی و بدون آسیب ظاهری ایجاد کنند. امروز تقریباً در تمامی منابع معتبر دنیا، این روش بهعنوان انتخاب برتر معرفی شده است.
انسداد مجرای اشکی چگونه و چرا اتفاق میافتد؟
انسداد مسیر اشکی میتواند در هر نقطه از کانال اتفاق بیفتد. مهمترین دلایل عبارتاند از:
۱. التهابهای مزمن بینی و سینوزیت
التهاب باعث ضخیمشدن مخاط و فشردگی مجاری اشکی میشود.
۲. عفونتهای مکرر کیسه اشکی
این عفونتها باعث تورم و انسداد کامل مجرا میشوند.
۳. تنگی مادرزادی
در برخی افراد، مجرا از ابتدا باریکتر است.
۴. ضربههای مستقیم به بینی یا صورت
تروما میتواند مسیر اشکی را تغییر دهد.
۵. رشد پولیپ در بینی
پولیپ ممکن است بر مسیر اشکی فشار وارد کند.
۶. افزایش سن
مطالعه NIH نشان میدهد افزایش سن یکی از اصلیترین عوامل تنگی مجاری است
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی چگونه انجام میشود؟
این عمل در اتاق عمل و تحت بیهوشی عمومی یا بیحسی موضعی پیشرفته انجام میشود.
مرحله ۱: ورود اندوسکوپ به بینی
اندوسکوپی با دوربینهای بسیار ظریف انجام میشود که تصویر بزرگشده و واضحی از تمام ساختارهای بینی در اختیار جراح قرار میدهد.
مرحله ۲: دسترسی به ناحیه کیسه اشکی
بدون هیچ برش پوستی، جراح از طریق بینی به دیواره استخوانی ناحیه کیسه اشکی میرسد و آن را با دقت برمیدارد.
مرحله ۳: ایجاد مسیر جدید تخلیه
یک دهانه جدید بین کیسه اشکی و بینی ایجاد میشود که مسیر انسدادیافته را دور میزند.
مرحله ۴: قرار دادن لوله سیلیکونی
این اسپلینت تا ۴–۸ هفته باقی میماند و از بستهشدن مجدد جلوگیری میکند.
مرحله ۵: ترخیص و بازگشت سریع به زندگی روزمره
اکثر بیماران همان روز و یا روز بعد مرخص میشوند.
مزایای علمی ثابتشده این روش
بر اساس دهها مطالعه علمی، ویژگیهای مثبت این روش عبارتاند از:
- بدون برش پوستی – بدون بخیه – بدون اسکار
ظاهر بیمار بدون کوچکترین تغییر باقی میماند. - درصد موفقیت بالا (۸۸٪ تا ۹۵٪)
- خونریزی کمتر و درد سبکتر
در این روش بافتهای خارجی دستکاری نمیشوند. - نقاهت بسیار کوتاه
بیشتر بیماران طی ۲۴–۷۲ ساعت به کار بازمیگردند. - امکان درمان همزمان پولیپ و انحراف بینی
این مزیت یک امتیاز بسیار مهم است. - مناسب برای افراد حساس به زیبایی صورت
- قابل تکرار و ایمن
چه کسانی بهترین کاندید جراحی اندوسکوپی هستند؟
- بیمارانی با ریزش مداوم اشک
- افراد مبتلا به عفونتهای مکرر کیسه اشکی
- کسانی که تنگی شدید یا انسداد کامل دارند
- کسانی که روشهای غیرجراحی مانند ماساژ، شستوشو یا دارو جواب نداده
- افرادی که نگران اسکار روی صورت هستند
- بیماران با انسداد ناشی از ضربه
مطالعه PubMed روی ۴۰۰ بیمار:میزان موفقیت در بیماران با انسداد کامل مجرا بسیار بالا گزارش شد.
چه کسانی نباید این جراحی را انجام دهند؟
- بیماران مبتلا به تومورهای بینی
- افراد با عفونت فعال شدید
- کسانی که چندین بار جراحی ناموفق داشتهاند
- کسانی که ساختار بینیشان بسیار پیچیده است
در این موارد روش خارجی پیشنهاد میشود.
عوارض احتمالی جراحی اندوسکوپی (با آمار علمی)
این جراحی بسیار ایمن است، اما عوارض نادری ممکن است رخ دهد:
- خونریزی خفیف (۲–۵٪)
- انسداد مجدد (۵–۱۰٪)
- چسبندگی بینی (۳٪)
- جابهجایی اسپلینت (۱–۳٪)
مراقبتهای بعد از جراحی اندوسکوپی
- پرهیز از فینکردن شدید برای ۲ هفته
- استفاده منظم از قطره و آنتیبیوتیک
- اجتناب از ضربه به بینی
- شستوشوی بینی با سرم
- پرهیز از ورزش و فعالیت سنگین
- مراجعه منظم برای چکاپ
- توجه به لوله سیلیکونی
مقایسه دقیق DCR اندوسکوپیک و DCR خارجی
|
ویژگی |
DCR خارجی |
DCR اندوسکوپیک |
|
اسکار |
دارد |
ندارد |
|
خونریزی |
بیشتر |
کمتر |
|
دوره نقاهت |
طولانی |
کوتاه |
|
زیبایی |
معمولی |
عالی |
|
امکان درمان همزمان سینوزیت |
ندارد |
دارد |
|
نیاز به بخیه |
دارد |
ندارد |
نتیجهگیری جامع
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی (Endoscopic DCR) امروزه یکی از مؤثرترین، ایمنترین و زیباترین روشهای درمان انسداد مجرای اشکی است. این روش با ایجاد یک مسیر کاملاً جدید و طبیعی برای تخلیه اشک، مشکل ریزش اشک، التهاب، عفونت و درد را بهصورت قطعی برطرف میکند.
دلایلی که این روش را در سال 2025 به استاندارد طلایی تبدیل کرده:
- عدم وجود اسکار
- موفقیت بالا
- دوره نقاهت بسیار کوتاه
- مناسب برای همه سنین
- کمتهاجمی و دقیق
دکتر محمدحسن ریختهگر با بهرهگیری از سالها تجربه در زمینه جراحی های اندوسکوپیک و استفاده از تکنولوژیهای روز، یکی از بهترین گزینهها برای انجام این عمل در ایران است.
سؤالات پرتکرار (FAQ) درباره جراحی اندوسکوپی
- آیا این جراحی دردناک است؟
به دلیل انجام عمل از داخل بینی، درد بسیار خفیف است. - مزیت اصلی این روش نسبت به DCR خارجی چیست؟
ظاهر صورت کاملاً طبیعی باقی میماند. - لوله سیلیکونی چه زمانی برداشته میشود؟
بین ۴ تا ۸ هفته. - آیا احتمال برگشت وجود دارد؟
بسیار کم—کمتر از ۱۰٪ طبق مطالعات. - چه زمانی میتوان به کار برگشت؟
بین ۱ تا ۳ روز پس از عمل.
