قرار است صادق باشیم، بیشتر بیماران با یک سؤال وارد مطب نمیشوند؛ با یک عالمه فکرِ گفتهنشده میآیند.
»اگه عمل کنم، درد داره؟«
»نکنه بدتر بشه؟«
»یعنی اشکم واقعاً قطع میشه یا موقته؟«
»اصلاً لازمه جراحی کنم یا میتونم باز هم صبر کنم؟«
ریزش اشک مداوم، التهاب گوشه چشم، ترشحات چرکی یا سوزش مزمن فقط یک علامت ساده نیست؛ کمکم وارد جزئیات زندگی میشود. تمرکز را کم میکند، ظاهر را آزاردهنده میکند، و مهمتر از همه، ذهن را خسته میکند. خیلی از بیماران بعد از بررسیهای تخصصی میفهمند که مشکل از انسداد مجرای اشکی است وبهشون جراحی پیشنهادی میشود: جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی. همینجا، معمولاً موج سؤالها شروع میشود.
این مقاله قرار نیست شما را متقاعد کند؛
قرار است آنچه در ذهنتان میگذرد را قبل از پرسیدن، پاسخ دهد.
پرسشهایی که تقریباً همه بیماران دارند، نگرانیهایی که طبیعیاند، و جوابهایی که هم دقیقاند و هم به زبان ساده گفته شدهاند؛ بدون پیچیدگیهای غیرضروری و بدون ترساندن. هدف فقط یکی است: تصمیمگیری آگاهانه، با آرامش بیشتر و ترس کمتر.
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی چیست و چه تفاوتی با روشهای قدیمی دارد؟
احتمالاً اسمش را که شنیدی، اولین فکرت این بوده:
»یعنی قراره از کجا عمل کنن؟ روی صورتم برش میزنن؟ ردش میمونه؟«
بگذار از پایه و ساده بگویم.
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی روشی است برای درمان انسداد مسیر تخلیه اشک، جایی که اشک بهجای رفتن به داخل بینی، در چشم جمع میشود. در این روش، جراح با یک دوربین بسیار ظریف از داخل بینی وارد میشود و یک مسیر جدید بین کیسه اشکی و فضای بینی ایجاد میکند. ترجمه سادهاش این است: اشک یک راه سالم و طبیعی پیدا میکند، بدون دستزدن به پوست صورت.
تفاوت اصلی این روش با جراحی قدیمی یا داکریوسیستورینوستومی خارجی همینجاست. در روشهای قدیمی، برای رسیدن به کیسه اشکی، برش پوستی کنار چشم ایجاد میشد. در روش اندوسکوپی، این برش اصلاً وجود ندارد. نتیجهاش برای بیمار کاملاً ملموس است:
جای زخم قابلدیدن باقی نمیماند، خونریزی کمتر است، تورم زودتر میخوابد و دوره نقاهت کوتاهتر میشود. برای خیلی از بیماران، مخصوصاً کسانی که ظاهر صورت برایشان مهم است، همین تفاوت تعیینکننده است.
خلاصه اگر بخواهم خیلی شفاف بگویم: روش اندوسکوپی قرار نیست «معجزه» کند؛ قرار است با آسیب کمتر، همان هدف درمانی را دقیقتر و منطقیتر انجام دهد.
چه علائمی نشان میدهد که ممکن است به جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی نیاز داشته باشم؟
این سؤال دقیقاً همان جایی است که بیشتر بیماران در دلشان میگویند:
»نکنه دارم زیادی بزرگش میکنم؟ یا برعکس، دارم دیر میجنبم؟«
چه علائمی میگوید شاید وقت بررسی جدی رسیده باشد؟
بیشتر آدمها ریزش اشک را ساده میبینند؛ فکر میکنند از خستگی است، از باد، از آلرژی. اما وقتی ریزش اشک مداوم میشود، چه یکطرفه، چه دوطرفه دیگر فقط یک واکنش طبیعی نیست. اینجا معمولاً پای انسداد مجرای اشکی وسط است؛ یعنی راه خروج اشک بسته شده و اشک جایی برای رفتن ندارد.
اگر صبحها با ترشح چرکی یا چسبندگی مژهها بیدار میشوی، این اغلب نشانه داکریوسیستیت است؛ اسم پزشکی عفونت کیسه اشکی. ترجمه سادهاش : اشک و ترشح در کیسه اشکی مانده و محیط مناسبی برای میکروبها ساخته. قرمزی و التهاب گوشه داخلی چشم، یا حس فشار و درد خفیف کنار بینی هم معمولاً به همین داستان مربوط است، حتی اگر درد شدیدی وجود نداشته باشد.
یک علامت مهم دیگر که خیلیها نادیده میگیرند این است: اثر نکردن قطرهها و درمان دارویی. وقتی بارها دارو مصرف شده ولی علائم برمیگردد، یعنی مشکل فقط التهاب سطحی نیست، بلکه مسیر تخلیه اشک مشکل دارد. این علائم بهتنهایی حکم جراحی قطعی نیستند، اما یک پیام روشن دارند: وقت ارزیابی تخصصی رسیده. هرچه این بررسی زودتر انجام شود، تصمیم درمانی هم دقیقتر و کمدردسرتر خواهد بود.
آیا جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی دردناک است؟
اگر بخواهم صادقانه بگویم: بیشتر بیماران از چیزی که تجربه میکنند، کمتر از چیزی که تصور میکردند درد دارند.
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی معمولاً با بیحسی موضعی همراه با آرامبخش یا در برخی شرایط با بیهوشی عمومی انجام میشود. یعنی حین عمل، دردی احساس نمیکنید.
بعد از جراحی چه؟
اغلب فقط یک درد خفیف یا احساس فشار وجود دارد؛ چیزی شبیه گرفتگی بینی یا سنگینی اطراف چشم. این درد معمولاً با مسکنهای ساده کنترل میشود. درد شدید یا غیرقابلتحمل طبیعی نیست و اگر اتفاق بیفتد، باید بررسی شود، نه اینکه تحمل شود.
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی چقدر طول میکشد؟
معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه.
این زمان به چند عامل بستگی دارد: شدت انسداد، وضعیت بینی و مجاری اشکی، وجود عفونت یا سابقه جراحی قبلی. ترجمه سادهاش این است: هرچه مسیر پیچیدهتر باشد، جراحی کمی زمانبرتر میشود.
در بیشتر موارد، بیمار همان روز مرخص میشود و نیازی به بستری طولانی وجود ندارد. برای خیلیها، همین سرپایی بودن، بخش مهمی از آرامش قبل از عمل است.
آیا این جراحی جای بخیه یا اسکار روی صورت میگذارد؟
نه. و این یکی از دلایل اصلی انتخاب این روش است. در جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی: برش پوستی روی صورت ایجاد نمیشود. بخیه خارجی وجود ندارد. اثری از زخم قابلدیدن باقی نمیماند.
ترجمه سادهاش: کسی از روی صورت شما متوجه نمیشود جراحی شدهاید.
میزان موفقیت جراحی چقدر است؟
اگر بیمار درست انتخاب شود و جراحی با تکنیک دقیق انجام شود، نرخ موفقیت بالا است. در بیشتر مطالعات، موفقیت بین ۸۵ تا ۹۵ درصد گزارش شده است.
آنچه نتیجه را تعیین میکند فقط خودِ عمل نیست؛ تشخیص دقیق محل انسداد، کنترل عفونت قبل از جراحی، رعایت مراقبتهای بعد از عمل و تجربه جراح، همه با هم نتیجه را میسازند.
آیا ممکن است بعد از جراحی دوباره ریزش اشک برگردد؟
در درصد کمی از بیماران، بله.
دلایلش معمولاً مشخص است: تنگ شدن مسیر جدید، تشکیل بافت اسکار، عفونت کنترلنشده یا بیتوجهی به مراقبتهای بعد از عمل.
نکته مهم این است که در بسیاری از این موارد، نیازی به جراحی بزرگ دوباره نیست. درمان دارویی، لیزر یا اصلاح محدود میتواند مشکل را برطرف کند. یعنی عود، پایان راه نیست؛ فقط نیاز به بررسی دقیق دارد.
دوران نقاهت جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی چقدر طول میکشد؟
بیشتر بیماران تصور میکنند بعد از جراحی باید مدتها از کار و زندگی فاصله بگیرند. واقعیت معمولاً اینطور نیست.
در جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی، دوره نقاهت نسبتاً کوتاه است. اغلب بیماران طی ۲ تا ۳ روز به فعالیتهای سبک برمیگردند و بعد از حدود یک هفته میتوانند کارهای روزمره معمول را انجام دهند.
البته چند محدودیت موقت وجود دارد: تا چند هفته باید از فین شدید، دستکاری بینی و حضور در محیطهای آلوده پرهیز شود. ترجمه سادهاش این است که به بافت فرصت بدهیم ترمیم شود. رعایت همین نکات ساده، تفاوت بین یک نتیجه پایدار و عود مشکل را رقم میزند.
آیا بعد از جراحی نیاز به گذاشتن لوله سیلیکونی است؟
این سؤال معمولاً قبل از اینکه پرسیده شود، نگرانیاش وجود دارد.
در بعضی بیماران، جراح برای جلوگیری از بستهشدن مجدد مسیر، لوله سیلیکونی موقت در مسیر اشکی قرار میدهد. این لوله معمولاً دردناک نیست، از بیرون بهطور واضح دیده نمیشود و بیشتر بیماران خیلی زود حضورش را فراموش میکنند.
این لوله بعد از چند هفته تا چند ماه، بهصورت سرپایی خارج میشود. نکته مهم این است که گذاشتن یا نگذاشتن آن تصمیمی روتین یا سلیقهای نیست؛ کاملاً بر اساس شرایط آناتومیک و نوع انسداد هر بیمار تعیین میشود.
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی برای چه افرادی مناسب نیست؟
اگرچه این روش برای اکثر بیماران مناسب است، اما استثنا هم وجود دارد.
در مواردی مثل ناهنجاریهای شدید آناتومیک بینی، تومورها یا ضایعات خاص، اختلالات کنترلنشده انعقادی یا عفونت فعال شدید، ممکن است این روش انتخاب اول نباشد. در این شرایط، پزشک بهجای اصرار بر یک روش، بهترین گزینه جایگزین را پیشنهاد میدهد.
آیا این جراحی برای سالمندان یا بیماران پرخطر هم قابل انجام است؟
این یکی از مزیتهای مهم روش اندوسکوپیک است.
از آنجا که جراحی میتواند تحت بیحسی موضعی انجام شود، برای سالمندان، بیماران قلبی یا افرادی که ریسک بیهوشی بالاتری دارند، گزینهای ایمنتر محسوب میشود؛ البته به شرط ارزیابی دقیق قبل از عمل.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
اگر ریزش اشک مداوم، عفونتهای تکرارشونده گوشه چشم یا ترشحات چرکی دارید و درمانهای ساده نتیجه ندادهاند، بهترین زمان مراجعه همین حالاست.
تشخیص زودهنگام، جلوی مزمنشدن مشکل و پیچیدهتر شدن درمان را میگیرد. خیلی وقتها، مراجعه بهموقع یعنی مسیر درمان سادهتر، کوتاهتر و کمدردسرتر.
جمعبندی نهایی
اگر بخواهیم همه چیز را صریح و بدون پیچیدگی جمع کنیم، جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی یک راهحل علمی و حسابشده برای مشکلی است که اغلب سالها نادیده گرفته میشود. این جراحی بدون برش پوستی انجام میشود، کمتهاجمی است و در صورت انتخاب درست بیمار و اجرای دقیق، درصد موفقیت بالایی دارد. مهمتر از خودِ عمل، دانستن مسیر درمان است؛ اینکه چه چیزی طبیعی است، چه چیزی نیست، و چه انتظاری واقعبینانه محسوب میشود.
تجربه نشان داده بیشترین رضایت بیماران زمانی اتفاق میافتد که تصمیمگیری با آگاهی کامل انجام شود: تشخیص دقیق، پاسخ شفاف به پرسشها و انتخاب جراحی که بهجای عجله، بر جزئیات تمرکز دارد. در این شرایط، جراحی فقط رفع یک علامت نیست؛ پایان یک چرخه فرسایشی و بازگشت به زندگی عادیتر است.
اگر ریزش اشک، سوزش یا عفونتهای مکرر گوشه چشم مدتهاست ذهن شما را درگیر کرده، بررسی تخصصی میتواند مشخص کند آیا این مسیر درمانی برای شما مناسب است یا نه. دکتر محمد حسن ریختهگر با تمرکز تخصصی بر جراحیهای اندوسکوپی مجرای اشکی و رویکرد فردمحور در تصمیمگیری درمانی، تلاش میکند هر بیمار قبل از عمل بداند چه میخواهد و چرا آن را انتخاب میکند.
در درمانهای موفق، اطمینان بیمار همانقدر مهم است که تکنیک جراحی.
پرسشهای متداول (FAQ) درباره جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی
1.جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی دقیقاً چه مشکلی را درمان میکند؟
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی برای درمان انسداد مسیر تخلیه اشک از چشم به بینی انجام میشود. زمانی که این مسیر بسته یا تنگ شود، اشک بهجای تخلیه طبیعی، روی صورت جاری میشود یا باعث عفونتهای مکرر کیسه اشکی خواهد شد. این جراحی با ایجاد یک مسیر جدید بین کیسه اشکی و حفره بینی، مشکل را بهصورت ریشهای برطرف میکند.
2.آیا ریزش اشک مداوم همیشه به معنی نیاز به جراحی است؟
خیر. ریزش اشک مداوم میتواند علل مختلفی مانند خشکی چشم، آلرژی، عفونت سطحی یا مشکلات پلک داشته باشد. تنها در صورتی که بررسیهای تخصصی نشان دهد انسداد واقعی در مجرای اشکی وجود دارد و درمان دارویی مؤثر نبوده، جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی توصیه میشود.
3.تفاوت جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی با روش خارجی چیست؟
در روش خارجی، برش پوستی در کنار بینی یا چشم ایجاد میشود، اما در جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی:
- هیچ برش پوستی وجود ندارد
- جای زخم باقی نمیماند
- درد و خونریزی کمتر است
- دوره نقاهت کوتاهتر است
به همین دلیل امروزه روش اندوسکوپیک در بسیاری از بیماران ارجحیت دارد.
4.آیا این جراحی با بیحسی موضعی هم قابل انجام است؟
بله. در بسیاری از بیماران، جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی با بیحسی موضعی همراه با آرامبخش انجام میشود. این موضوع بهویژه برای سالمندان یا بیماران پرخطر قلبی و ریوی یک مزیت مهم محسوب میشود. البته تصمیم نهایی بر اساس شرایط بیمار توسط پزشک گرفته میشود.
5.جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی چقدر طول میکشد؟
مدت زمان عمل معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه است. پیچیدگی آناتومی بینی، وجود جراحی قبلی یا شدت انسداد میتواند روی زمان جراحی تأثیر بگذارد، اما در اغلب موارد این عمل کوتاه و سرپایی است.
6.بعد از جراحی چه علائمی طبیعی محسوب میشود؟
پس از جراحی ممکن است علائم زیر بهطور موقت دیده شود:
- گرفتگی خفیف بینی
- ترشح مختصر خونی
- احساس فشار یا سنگینی اطراف چشم
این علائم معمولاً طی چند روز تا یک هفته برطرف میشوند و جای نگرانی ندارند.
7.آیا بعد از جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی درد خواهم داشت؟
درد بعد از عمل معمولاً خفیف تا متوسط است و با مسکنهای ساده کنترل میشود. درد شدید یا طولانیمدت طبیعی نیست و در صورت بروز باید به پزشک اطلاع داده شود.
آیا گذاشتن لوله سیلیکونی بعد از جراحی ضروری است؟
در برخی بیماران، جراح برای جلوگیری از بسته شدن مجدد مسیر، لوله سیلیکونی موقت قرار میدهد. این لوله:
- معمولاً آزاردهنده نیست
- موقتی است
- بعد از چند هفته یا چند ماه خارج میشود
لزوم استفاده از آن به شرایط بیمار بستگی دارد.
8.درصد موفقیت جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی چقدر است؟
در صورت انتخاب صحیح بیمار و انجام عمل توسط جراح باتجربه، درصد موفقیت بین ۸۵ تا ۹۵ درصد گزارش شده است. رعایت مراقبتهای بعد از جراحی نقش بسیار مهمی در حفظ این موفقیت دارد.
9.آیا امکان عود ریزش اشک بعد از جراحی وجود دارد؟
بله، اما در درصد کمی از بیماران. عود ریزش اشک پس از DCR اندوسکوپیک ممکن است بهدلیل:
- ایجاد بافت اسکار
- عفونت
- تنگی مجدد مسیر
رخ دهد. بسیاری از این موارد با درمان تکمیلی یا مداخله محدود قابل اصلاح هستند.
10.چه مدت بعد از جراحی میتوان به زندگی عادی بازگشت؟
بیشتر بیماران:
- پس از ۲ تا ۳ روز فعالیت سبک را شروع میکنند
- طی یک هفته به زندگی روزمره بازمیگردند
- باید تا چند هفته از فین شدید، ورزش سنگین و محیطهای آلوده پرهیز کنند
11.آیا این جراحی برای سالمندان خطرناک است؟
خیر، در صورت ارزیابی صحیح. جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی بهدلیل امکان انجام با بیحسی موضعی، یکی از ایمنترین گزینهها برای سالمندان محسوب میشود، بهخصوص زمانی که بیهوشی عمومی پرخطر باشد.
12.چه افرادی کاندید مناسبی برای این جراحی نیستند؟
افرادی که دچار:
- تومورهای ناحیه بینی یا اشکی
- عفونت فعال شدید کنترلنشده
- اختلالات شدید انعقادی بدون کنترل
هستند، ممکن است نیاز به درمان یا بررسیهای تکمیلی قبل از جراحی داشته باشند.
13.آیا قبل از جراحی نیاز به تصویربرداری است؟
در بسیاری از موارد، بله. روشهایی مانند CT اسکن یا داکریوسیستوگرافی به پزشک کمک میکند محل دقیق انسداد را مشخص کرده و برنامهریزی دقیقتری برای جراحی انجام دهد.
14.چه زمانی بهترین زمان مراجعه به پزشک است؟
اگر ریزش اشک مداوم، عفونتهای تکرارشونده گوشه چشم یا ترشحات چرکی دارید و درمانهای دارویی مؤثر نبودهاند، تأخیر در مراجعه میتواند باعث مزمن شدن مشکل شود. مراجعه زودهنگام، شانس موفقیت درمان را افزایش میدهد.
15.این جراحی در ایران توسط چه پزشکی انجام میشود؟
در حال حاضر جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی با تکنیکهای بهروز و رویکرد علمی، توسط دکتر ریختهگر در ایران انجام میشود. برای بررسی تخصصی، تشخیص دقیق و انتخاب بهترین روش درمان، میتوانید از طریق سایت دکتر ریختهگر اقدام به دریافت مشاوره نمایید.
