وقتی اشک بدون گریه‌کردن از چشم سرازیر می‌شود، بسیاری از افراد ابتدا سراغ قطره‌های چشمی، کمپرس گرم یا درمان‌های خانگی می‌روند. گاهی این اقدامات علائم را کاهش می‌دهند؛ اما اگر علت مشکل، انسداد واقعی مسیر تخلیه اشک باشد، برطرف‌شدن موقت آبریزش لزوماً به معنای بازشدن مجرا نیست. در چنین شرایطی این سؤال مطرح می‌شود که آیا انسداد مجرای اشکی در بزرگسالان خودبه‌خود باز می‌شود یا برای درمان آن به جراحی DCR نیاز است؟
پاسخ به محل و شدت انسداد، علت ایجاد آن و وجود علائمی مانند عفونت مکرر بستگی دارد. بعضی اختلالات تخلیه اشک با درمان‌های محدود قابل‌کنترل‌اند؛ اما انسداد پایدار مجرای بینی‌اشکی ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد تا مسیر خروج اشک دوباره برقرار شود.
انسداد مجرای اشکی و ریزش اشک: 5 دلیل اصلی
ریزش اشک مداوم به دلیل انسداد مجرای اشکی؟ علل، علائم، تشخیص و زمان مناسب جراحی اندوسکوپی DCR را بخوانید. درمان کم‌تهاجمی با موفقیت بالا.
کلیک کنید
آیا انسداد مجرای اشکی در بزرگسالان خودبه‌خود باز می‌شود؟
در بزرگسالان، نباید انتظار داشت انسداد ساختاری مجرای اشکی مانند بسیاری از موارد انسداد مادرزادی در نوزادان، خودبه‌خود برطرف شود. در نوزادان، انسداد معمولاً به علت کامل‌نشدن بازشدن انتهای مجرا ایجاد می‌شود و بسیاری از موارد در سال اول زندگی بهبود پیدا می‌کنند. اما در بزرگسالان، تنگی یا انسداد ممکن است در اثر التهاب مزمن، تغییرات بافتی، عفونت، ضربه یا جراحی‌های قبلی ایجاد شده باشد.
اگر آبریزش ناشی از تحریک سطح چشم، خشکی چشم یا التهاب موقت باشد، درمان علت زمینه‌ای ممکن است علائم را کاهش دهد. همچنین در بعضی موارد تنگی نسبی یا انسداد در دهانه‌های ابتدایی مسیر اشک، اقدامات درمانی محدود می‌توانند مؤثر باشند.
بااین‌حال، انسداد کامل و پایدار مجرای بینی‌اشکی معمولاً با قطره یا درمان خانگی باز نمی‌شود. در این وضعیت، چشم‌پزشک باید مشخص کند آیا امکان درمان از طریق اقدامات محدودتر وجود دارد یا ایجاد یک مسیر جایگزین با جراحی DCR مناسب‌تر است.
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی ، بهترین درمان انسداد مجرای اشکی
جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی یکی از روش‌های استاندارد و کم‌تهاجمی برای درمان انسداد مجرای اشکی و اشک‌ریزش مزمن در بزرگسالان است. در این روش که با نام عمل DCR نیز شناخته می‌شود، بدون ایجاد برش روی پوست صورت و از طریق داخل بینی، مسیر جدیدی بین کیسه اشکی و حفره بینی ایجاد می‌شود تا اشک بتواند به‌طور طبیع…
کلیک کنید
از کجا بفهمیم انسداد مجرای اشکی برطرف نشده است؟
باقی‌ماندن علائم به‌تنهایی انسداد را اثبات نمی‌کند؛ زیرا آبریزش چشم علت‌های متعددی دارد. بااین‌حال، تداوم یا تکرار برخی نشانه‌ها می‌تواند احتمال اختلال در تخلیه اشک را مطرح کند.
۱. اشک‌ریزش مداوم یا یک‌طرفه
اگر یک چشم مرتب خیس است، اشک روی گونه می‌ریزد یا آبریزش در محیط‌های مختلف ادامه دارد، باید عملکرد مسیر تخلیه اشک بررسی شود. البته خشکی چشم، التهاب سطح چشم و اختلال عملکرد پلک نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.
۲. تجمع ترشحات در گوشه داخلی چشم
جمع‌شدن مخاط یا ترشحات در نزدیکی گوشه داخلی چشم، به‌ویژه همراه با آبریزش مزمن، ممکن است با اختلال تخلیه اشک ارتباط داشته باشد. این علامت به‌تنهایی برای تشخیص انسداد کافی نیست و به معاینه نیاز دارد.
۳. تورم یا درد کنار بینی و چشم
تورم، قرمزی و حساسیت در ناحیه کنار بینی و گوشه داخلی چشم ممکن است نشانه التهاب یا عفونت کیسه اشکی باشد. اگر این وضعیت با درد قابل‌توجه، تب یا گسترش قرمزی همراه است، ارزیابی پزشکی باید سریع انجام شود.
در چنین شرایطی نباید صرفاً منتظر بازشدن خودبه‌خودی مجرا ماند. عفونت حاد ممکن است به درمان دارویی فوری و گاهی اقدامات درمانی دیگر نیاز داشته باشد؛ تصمیم درباره DCR نیز با توجه به وضعیت عفونت و انسداد گرفته می‌شود.
آیا قطره، آنتی‌بیوتیک یا شست‌وشوی مجرای اشکی کافی است؟
این روش‌ها کاربردهای متفاوتی دارند و جایگزین یکدیگر نیستند.
قطره‌های چشمی: اگر علت آبریزش، التهاب یا عفونت سطح چشم باشد، درمان مناسب می‌تواند علائم را کاهش دهد. اما قطره معمولاً انسداد ساختاری مجرای بینی‌اشکی را برطرف نمی‌کند.
آنتی‌بیوتیک: در عفونت کیسه اشکی ممکن است برای کنترل عفونت لازم باشد. بااین‌حال، آنتی‌بیوتیک به‌تنهایی مسیر مسدودشده را باز نمی‌کند؛ بنابراین در انسداد زمینه‌ای و پایدار، احتمال بازگشت عفونت وجود دارد.
شست‌وشوی مجرای اشکی: این اقدام به پزشک کمک می‌کند وضعیت عبور مایع را ارزیابی کند و در برخی تنگی‌ها یا انسدادهای خاص ممکن است فایده داشته باشد. اما شست‌وشو برای همه انواع انسداد درمان قطعی نیست.
لوله‌گذاری یا استنت سیلیکونی: در شرایط منتخب، قرار دادن لوله باریک در مسیر اشک می‌تواند به حفظ بازبودن مسیر کمک کند. ضرورت آن به محل انسداد، نوع درمان و یافته‌های معاینه بستگی دارد.
اگر انسداد پایدار در بخش مجرای بینی‌اشکی وجود داشته باشد و درمان‌های مناسب نتیجه کافی نداشته باشند، پزشک ممکن است جراحی DCR را پیشنهاد کند.
چه زمانی جراحی DCR برای انسداد مجرای اشکی مطرح می‌شود؟
جراحی داکریوسیستورینوستومی یا DCR برای ایجاد مسیری جایگزین جهت تخلیه اشک به داخل بینی انجام می‌شود. در این روش، ارتباطی بین کیسه اشکی و حفره بینی ایجاد می‌شود تا اشک بتواند مسیر مسدودشده را دور بزند.
این جراحی ممکن است در شرایط زیر مطرح شود:
- انسداد پایدار مجرای بینی‌اشکی همراه با اشک‌ریزش آزاردهنده
- عفونت مزمن یا عودکننده کیسه اشکی ناشی از انسداد
- باقی‌ماندن علائم با وجود درمان‌های مناسب و تشخیص تأییدشده
- شرایطی که بررسی تخصصی نشان دهد اقدامات محدودتر احتمال موفقیت کافی ندارند
بااین‌حال، هر بیمار مبتلا به آبریزش چشم به DCR نیاز ندارد. برای مثال، اگر علت اصلی اختلال در پمپ اشکی پلک، خشکی چشم یا انسداد کانالیکول‌های ابتدایی باشد، ممکن است رویکرد درمانی متفاوتی لازم باشد. تشخیص محل دقیق مشکل، پیش از انتخاب جراحی اهمیت دارد.
DCR اندوسکوپیک چگونه به درمان انسداد کمک می‌کند؟
در روش اندوسکوپیک، جراح از طریق داخل بینی و با کمک آندوسکوپ به ناحیه کیسه اشکی دسترسی پیدا می‌کند. سپس با ایجاد یک ارتباط مناسب بین کیسه اشکی و فضای داخلی بینی، مسیر جدیدی برای تخلیه اشک شکل می‌دهد.
یکی از تفاوت‌های مهم این روش با DCR خارجی، مسیر دسترسی جراحی است. در روش اندوسکوپیک، برش پوستی خارجی ایجاد نمی‌شود؛ بنابراین جای زخم پوستی ناشی از برش خارجی وجود نخواهد داشت. انتخاب روش اندوسکوپیک یا خارجی به آناتومی بینی و سیستم اشکی، محل انسداد، سابقه جراحی و ارزیابی جراح بستگی دارد.
در بعضی بیماران، لوله سیلیکونی موقت نیز قرار داده می‌شود؛ اما این کار برای همه افراد ضروری نیست. همچنین موفقیت درمان تنها به انجام جراحی وابسته نیست و پیگیری پس از عمل برای بررسی بازماندن مسیر جدید اهمیت دارد.
پیش از تصمیم‌گیری برای DCR چه بررسی‌هایی لازم است؟
پیش از پیشنهاد جراحی، پزشک باید مشخص کند آبریزش ناشی از افزایش تولید اشک است یا اختلال در تخلیه آن. این ارزیابی معمولاً شامل موارد زیر است:
- بررسی پوست، پلک‌ها، سطح چشم و دهانه‌های اشکی
- ارزیابی مسیر تخلیه اشک با آزمون‌های بالینی و در صورت لزوم شست‌وشو
- بررسی نشانه‌های التهاب یا عفونت کیسه اشکی
- ارزیابی وضعیت داخل بینی در صورت نیاز
- درخواست تصویربرداری در موارد منتخب، به‌ویژه زمانی که علت یا محل انسداد روشن نیست یا سابقه جراحی و ضربه وجود دارد
این بررسی‌ها به تشخیص محل اختلال و انتخاب روش درمان کمک می‌کنند. تصویربرداری برای تمام بیماران ضرورت ندارد و نوع آزمایش باید بر اساس یافته‌های معاینه تعیین شود.
آیا می‌توان برای درمان انسداد مجرای اشکی صبر کرد؟
اگر علائم خفیف و متناوب باشند، پزشک ممکن است ابتدا علت‌های قابل‌درمان دیگر را بررسی کند یا درمان محدودتری را پیشنهاد دهد. اما تداوم آبریزش، ترشحات مکرر یا سابقه عفونت کیسه اشکی، دلیل مناسبی برای ارزیابی دقیق‌تر مسیر تخلیه اشک است.
در صورت تورم دردناک و قرمز در گوشه داخلی چشم، تب، گسترش قرمزی اطراف چشم یا تغییر بینایی، مراجعه فوری ضروری است. در این وضعیت، نباید درمان را به امید بازشدن خودبه‌خودی مجرا به تعویق انداخت.
انسداد مجرای اشکی: 8 مراقبت قبل و بعد جراحی DCR
مراقبت‌های قبل و بعد جراحی اندوسکوپی مجرای اشکی (DCR اندوسکوپیک): راهنمای کامل برای افزایش موفقیت انسداد مجرای اشکی تا ۹۵%. نکات کلیدی قطع داروها، شست‌وشو بینی و پرهیزها.
کلیک کنید
پرسش‌های متداول
آیا انسداد مجرای اشکی در بزرگسالان خودبه‌خود باز می‌شود؟
انسداد ساختاری پایدار در بزرگسالان معمولاً خودبه‌خود برطرف نمی‌شود. درمان مناسب به محل و علت انسداد بستگی دارد.
آیا قطره چشم می‌تواند مجرای اشکی را باز کند؟
قطره ممکن است التهاب یا عفونت سطح چشم را درمان کند، اما معمولاً انسداد ساختاری مجرای بینی‌اشکی را باز نمی‌کند.
چه زمانی برای انسداد مجرای اشکی به DCR نیاز است؟
وقتی انسداد پایدار و علامت‌دار باشد یا عفونت کیسه اشکی تکرار شود، جراحی DCR ممکن است پس از ارزیابی تخصصی توصیه شود.
آیا شست‌وشوی مجرای اشکی جایگزین DCR است؟
در بعضی شرایط می‌تواند مفید باشد، اما برای همه انسدادها درمان قطعی نیست. انتخاب روش به محل و شدت انسداد بستگی دارد.
آیا DCR اندوسکوپیک برش روی پوست دارد؟
در روش اندوسکوپیک، دسترسی از داخل بینی انجام می‌شود و برش پوستی خارجی وجود ندارد؛ انتخاب روش به شرایط بیمار و تشخیص جراح بستگی دارد.
جمع‌بندی
انسداد مجرای اشکی در بزرگسالان همیشه خودبه‌خود برطرف نمی‌شود. درمان به علت، محل و شدت انسداد بستگی دارد؛ داروها ممکن است عفونت یا التهاب را کنترل کنند، اما معمولاً انسداد ساختاری پایدار را از بین نمی‌برند. در موارد مناسب، جراحی DCR با ایجاد مسیر جایگزین تخلیه اشک می‌تواند درمان مؤثری باشد.
اگر اشک‌ریزش شما مداوم است یا پس از درمان دوباره برمی‌گردد، تشخیص دقیق علت اهمیت بیشتری از تکرار قطره یا درمان‌های خانگی دارد. دکتر محمدحسن ریخته‌گر، فوق‌تخصص استرابیسم و اکولوپلاستیک و اربیت، در زمینه ارزیابی مشکلات پلک و مجاری اشکی فعالیت دارد. معاینه تخصصی می‌تواند مشخص کند که آیا درمان دارویی یا اقدامات محدودتر کافی است یا جراحی اندوسکوپیک DCR باید بررسی شود.
